Przejdź do treści

Lektury na maturę 2027 z polskiego – na czym się skupić

Żelazna dziesiątka, lektury z motywami i lista lektur obowiązkowych dla liceum i technikum. Sprawdź, które utwory dają najszerszy bank argumentów.

Żelazna dziesiątka kursu maturalnego

Najwięcej czasu na kursie przeznaczamy na: „Lalkę”, „Dziady cz. III”, „Wesele”, „Zbrodnię i karę”, „Przedwiośnie”, „Rok 1984”, „Makbeta”, „Pana Tadeusza”, „Chłopów” i „Antygonę”.

Nie oznacza to, że pozostałe lektury pomijamy. To utwory, wokół których można zbudować bardzo szeroki bank motywów i kontekstów. Na maturze ważne jest nie streszczenie, tylko umiejętność przejścia ciągu:

temat → problem → teza → lektura → konkretna sytuacja z utworu → argument → kontekst → wniosek.

Dlatego np. „Lalkę” przygotowujemy jako lekturę wielozadaniową: miłość (Wokulski i Izabela), samotność (Wokulski, Rzecki), marzenia a rzeczywistość, społeczeństwo (arystokracja i mieszczaństwo), pieniądze, idealizm, miasto (Warszawa i Paryż), praca.

Lektury absolutnie kluczowe

  • „Lalka” – Bolesław Prus: miłość, samotność, niespełnienie, awans społeczny, pieniądze, konflikt romantyzmu z pozytywizmem, praca, obraz miasta.
  • „Dziady cz. III” – Adam Mickiewicz: patriotyzm, cierpienie narodu, poświęcenie, bunt przeciwko Bogu, mesjanizm, jednostka wobec historii.
  • „Wesele” – Stanisław Wyspiański: inteligencja i chłopi, marzenia o wolności, niemoc, symbole narodowe, odpowiedzialność za ojczyznę.
  • „Zbrodnia i kara” – Fiodor Dostojewski: wina i kara, sumienie, cierpienie, przemiana człowieka, moralność, granice wolności.
  • „Przedwiośnie” – Stefan Żeromski: polskość, dojrzewanie, rewolucja, bunt, poszukiwanie własnej drogi, ideały kontra rzeczywistość.
  • „Rok 1984” – George Orwell: totalitaryzm, wolność, władza, propaganda, manipulacja językiem, jednostka wobec systemu.
  • „Makbet” – William Szekspir: władza, ambicja, zbrodnia, wina, sumienie, przeznaczenie, przemiana bohatera.

Bardzo ważne

  • „Pan Tadeusz” – Adam Mickiewicz: ojczyzna, emigracja, tęsknota, tradycja, przemiana Jacka Soplicy, pamięć.
  • „Chłopi” – Władysław Stanisław Reymont: jednostka przeciw zbiorowości, natura, praca, konflikt pokoleń, tradycja, pozycja kobiety.
  • „Antygona” – Sofokles: konflikt wartości, prawo boskie i ludzkie, władza, bunt, tragizm, wybór moralny.
  • „Skąpiec” – Molier: pieniądze, chciwość, rodzina, konflikt pokoleń, komizm.
  • „Kordian” – Juliusz Słowacki: patriotyzm, dojrzewanie, samotność, bunt, poświęcenie, jednostka wobec historii.
  • „Tango” – Sławomir Mrożek: bunt, konflikt pokoleń, porządek i chaos, kryzys wartości, inteligencja wobec siły.

Wojna, totalitaryzm i człowiek w sytuacji granicznej

  • „Inny świat” – Gustaw Herling-Grudziński: człowiek w systemie totalitarnym, godność, zniewolenie, człowieczeństwo.
  • „Zdążyć przed Panem Bogiem” – Hanna Krall: Holokaust, heroizm, godność, wybory moralne, powstanie w getcie.
  • Opowiadania Tadeusza Borowskiego, m.in. „Proszę państwa do gazu”: obóz, dehumanizacja, moralność w sytuacji granicznej.

Fundamenty kultury

  • Biblia – cierpienie, wiara, poświęcenie, człowiek wobec Boga, apokalipsa, marność świata.
  • „Mitologia” – Jan Parandowski – los, przeznaczenie, heroizm, wina i kara, archetypy.
  • „Iliada” – Homer – wojna, bohaterstwo, honor, śmierć, przeznaczenie.
  • „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” – śmierć, przemijanie, równość wobec śmierci.
  • „Pieśń o Rolandzie” – rycerz, honor, wiara, średniowieczne wzorce osobowe.

Ważne: to zestaw dydaktycznych priorytetów, a nie przewidywanie, co będzie w arkuszu – CKE nie wskazuje z góry lektury na maturę pisemną. Dla matury ustnej CKE opublikowała natomiast oficjalną listę pytań jawnych, więc tę część przygotowujemy bardzo konkretnie.

Lektury obowiązkowe – zakres podstawowy (liceum i technikum)

Czytane w całości: „Mitologia” cz. I (Parandowski), „Antygona”, „Makbet”, „Skąpiec”, „Dziady” cz. III, „Lalka”, „Zbrodnia i kara”, „Wesele”, „Przedwiośnie”, „Zdążyć przed Panem Bogiem”, „Dżuma”, „Rok 1984”, „Tango”.

Krótsze utwory i fragmenty: Biblia (Księga Rodzaju, Hioba, Koheleta, Pieśń nad Pieśniami, Psalmy, Apokalipsa), „Iliada”, „Lament świętokrzyski”, „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, „Pieśń o Rolandzie”, satyra Krasickiego, ballady Mickiewicza z „Romantycznością”, „Potop”, „Chłopi”, „Ferdydurke”, „Proszę państwa do gazu”, „Inny świat”, „Górą «Edek»”, „Miejsce”, „Profesor Andrews w Warszawie”, „Podróże z Herodotem”.

Poezja: m.in. Horacy, „Bogurodzica”, Kochanowski (pieśni, Treny IX–XI), poeci baroku, Krasicki, Mickiewicz, Norwid, Słowacki, Leśmian, Staff, Tuwim, Baczyński, Herbert, Miłosz, Różewicz, Szymborska.

Dodatkowe lektury – zakres rozszerzony

„Treny” (cały cykl), „Hamlet”, „Kordian”, jedna powieść realistyczna lub naturalistyczna („Ojciec Goriot”, „Klub Pickwicka”, „Martwe dusze” albo „Pani Bovary”), „Mistrz i Małgorzata”, „Szewcy”, „Mała Apokalipsa”, „Antygona w Nowym Jorku” oraz fragmenty m.in. „Odysei”, „Boskiej Komedii” i „Procesu”.

Źródło: podstawa programowa języka polskiego dla liceum i technikum (ZPE).

Przybij piątkę!

Lektury jako argument – przećwiczymy to

Na kursie maturalnym każda ważna lektura staje się bankiem argumentów i kontekstów do rozprawki i matury ustnej.